Bashkimi Evropian duket se do të shtyjë edhe një herë zbatimin e Sistemit Evropian të Informacionit dhe Autorizimit të Udhëtimit (ETIAS), i cili do të jetë i detyrueshëm për qytetarët e vendeve që udhëtojnë në zonën Schengen pa vizë. Edhe pse nisja ishte planifikuar për tremujorin e fundit të vitit 2026, burime pranë institucioneve evropiane bëjnë të ditur se sistemi mund të mos jetë gati deri në vitin 2027.
Sipas raportimeve të Financial Times, agjencia eu-LISA, përgjegjëse për zhvillimin e sistemeve dixhitale të kufirit të BE-së, ka pranuar se afati aktual është shumë i vështirë për t’u respektuar. Disa zyrtarë e kanë cilësuar një nisje brenda vitit 2026 si “jorealiste”, megjithëse të tjerë besojnë se vonesa mund të jetë vetëm disa muaj.
Faqja zyrtare ende nuk ka ndryshuar
Pavarësisht raportimeve, faqja zyrtare e ETIAS vazhdon të tregojë se sistemi do të nisë në tremujorin e katërt të vitit 2026 dhe u rekomandon udhëtarëve të mos ndërmarrin ende asnjë veprim.
Komisioni Evropian do të vendosë datën përfundimtare të hyrjes në fuqi vetëm pasi eu-LISA të përfundojë me sukses testimet teknike të sistemit. Zyrtarët evropianë kanë theksuar se procesi varet nga një sërë faktorësh dhe se ende nuk është marrë një vendim përfundimtar.
Problemet me sistemin e ri kufitar
Një nga arsyet kryesore të shtyrjes lidhet me vështirësitë që po has sistemi Entry/Exit System (EES), i cili hyri në funksion në të gjithë zonën Schengen në prill të vitit 2026.
Ky sistem zëvendësoi vulat tradicionale në pasaportë me regjistrim elektronik të hyrjeve dhe daljeve, duke mbledhur edhe të dhëna biometrike si gjurmët e gishtërinjve dhe fotografia e fytyrës.
Megjithatë, zbatimi nuk ka qenë i qetë. Probleme teknike dhe mungesa e infrastrukturës në disa pika kufitare kanë shkaktuar radhë të gjata në aeroporte dhe pika tokësore, veçanërisht në prag të sezonit turistik.
Shoqatat kryesore të aviacionit evropian kanë kërkuar ndërhyrjen e Komisionit Evropian, duke paralajmëruar se situata ka arritur një pikë kritike.
ETIAS nuk do të pezullojë EES
Pavarësisht kritikave, Brukseli nuk ka ndërmend të ndalojë funksionimin e sistemit EES. Autoritetet evropiane pranojnë se ekzistojnë disa pika problematike ku janë krijuar vonesa, por theksojnë se sistemi nuk do të pezullohet.
Sipas Komisionit Evropian, disa nga problemet lidhen edhe me mungesën e stafit dhe infrastrukturën e pamjaftueshme në shtetet anëtare, ndërsa po punohet për përmirësimin gradual të funksionimit të sistemit.
Çfarë është ETIAS?
ETIAS nuk është vizë, por një autorizim elektronik udhëtimi që do të kërkohet për shtetasit e vendeve që aktualisht mund të hyjnë në zonën Schengen pa vizë, përfshirë qytetarët e Mbretërisë së Bashkuar, SHBA-së, Kanadasë dhe Australisë.
Autorizimi do të jetë i vlefshëm për 30 vende evropiane, duke përfshirë të gjitha shtetet e BE-së (me përjashtim të Irlandës), si dhe Islandën, Norvegjinë, Lihtenshtajnin dhe Zvicrën.
Tarifa e aplikimit do të jetë 20 euro, ndërsa fëmijët nën 18 vjeç dhe personat mbi 70 vjeç nuk do të paguajnë tarifë, megjithëse aplikimi do të mbetet i detyrueshëm.
Leja do të lidhet me pasaportën e udhëtarit dhe do të jetë e vlefshme për tre vjet, ose deri në skadimin e pasaportës. Ajo do të lejojë qëndrime deri në 90 ditë brenda një periudhe prej 180 ditësh.
Do të ketë periudhë tranzitore
Kur ETIAS të hyjë në fuqi, Bashkimi Evropian parashikon një periudhë tranzitore prej të paktën gjashtë muajsh. Gjatë kësaj kohe, udhëtarët që nuk kanë ende autorizimin elektronik nuk do të refuzohen automatikisht në kufi, nëse plotësojnë të gjitha kushtet e tjera të hyrjes.
Çfarë duhet të bëjnë udhëtarët?
Për momentin, rregullat aktuale të hyrjes në zonën Schengen mbeten të pandryshuara. Autoritetet evropiane këshillojnë udhëtarët të mos paguajnë faqe interneti të palëve të treta që pretendojnë të ofrojnë ETIAS, pasi sistemi ende nuk është aktiv.
Deri në një njoftim zyrtar nga Komisioni Evropian, nuk kërkohet asnjë aplikim dhe udhëtarët duhet të ndjekin vetëm informacionet e publikuara nga institucionet zyrtare të Bashkimit Evropian.